انتهاهای عصبی آزاد، گیرنده های فاقد کپسول و میلین هستند که تقریبا در اکثر نواحی بدن یافت می شوند. این گیرنده ها به تحریکات مکانیکی، دما (گرما یا سرما) و مواد شیمیایی مضر پاسخ می دهند. فیبر عصبی آنها درد را به سیستم عصبی مرکزی انتقال می دهد تا از آسیب بیشتر بافتی جلوگیری گردد. بنابراین انتهاهای عصبی آزاد، گیرنده های درد هستند که نوسیسپتور (Nociceptor) نامیده می شوند.

تصویر زیر:

 برخی از نواحی بدن که دارای انتهاهای عصبی آزاد هستند:

 

*پوست

*عضلات

*تاندون ها

*پریوست

*رباط ها

*کپسول مفصلی

*جدار شریان ها

*غشاء های مخاطی و سروزی

*احشاء (مانند قلب، معده، روده باریک، روده بزرگ، مجاری صفراوی و رحم)

*مننژ (پرده های مغز و نخاع)

*پریوست

*داس و چادرینه جمجمه

 

فیبرهای درد

 

دو نوع فیبر عصبی جهت انتقال پیام ها از گیرنده های حسی مربوط به انتهاهای عصبی آزاد وجود دارد:

*فیبرهای A-دلتا که دارای میلین ظریف هستند

*فیبرهای C که بدون میلین اند

سرعت انتقال پیام توسط فیبرهای A-دلتا به سیستم عصبی مرکزی حدود 15 الی 30 متر در ثانیه است. فیبرهای C به علت نداشتن میلین، سرعتی در حدود یک الی دو متر در ثانیه دارند. درد حاد که درد سریع، سوزنی و تیز نیز خوانده می شود ازطریق A-دلتا منتقل می گردد. درد آهسته که به عنوان درد مزمن، درد مبهم و سوزشی نیز نامیده می شود توسط فیبرهای C انتقال می یابد.

 

راه اسپاینوتالامیک (راه نخاعی-تالاموسی)

 

این راه وظیفه ارسال پیام های حسی مربوط به درد، حرارت، لمس و فشار خام (غیر دقیق)، خارش، قلقلک و احساس های جنسی از اندام ها و تنه را برعهده دارد. دومین نورون در راه اسپاینوتالامیک (Spinothalamic tract) در نخاع به طرف مقابل رفته و به تالاموس ختم می گردد و نورون سوم در قشر مغز پایان می یابد (یعنی نواحی حسی پیکری اولیه و ثانویه). برخی از فیبرهای این مسیر ابتدا به تشکیلات مشبک در تنه مغزی (ساقه مغز) می روند که اکثرا سپس به تالاموس منتقل می شوند.

 

تطابق پذیر نبودن گیرنده های درد

 

یکی از ویژگی های گیرنده های درد، عدم تطابق پذیری یا تطابق پذیری بسیار کم آنهاست. از خصوصیات این گیرنده ها این است که حتی پس از قطع عامل آسیب بافتی، به ارسال پیام درد ادامه می دهند و ممکن است آستانه تحریک خود را درصورت ادامه تحریکات دردناک کاهش دهند که در این موارد تحریک پذیری آنها افزایش می یابد که به این افزایش در حساسیت گیرنده های درد، هیپرآلژزی (Hyperalgesia) گفته می شود.

 

گیرنده های حساس درد

 

برخی از گیرنده های حساس به درد (نوسیسپتورها) که دارای انتهاهای عصبی آزاد هستند شامل:

*گیرنده های درد مکانیکی (Mechanical nociceptor) که به آسیب مکانیکی بافت یا فشار مکانیکی شدید پاسخ می دهند.

*گیرنده های درد دما (Thermal nociceptor) به تغییرات بسیار شدید دما حساس هستند که خود به دو دسته تقسیم می شوند:

**گیرنده های درد گرما (Heat nociceptor)

**گیرنده های درد سرما (Cold nociceptor)

*گیرنده های درد شیمیایی (Chemical nociceptor) به مواد شیمیایی مختلف واکنش نشان می دهند. برخی از این مواد ممکن است هیستامین، پروستاگلاندین ها،سروتونین، آنزیم های پروتئولیتیک، برادی کنین و یون های پتاسم باشد.

نکته ای که باید توجه داشت این است که بیشتر گیرنده های درد به بیش از یک نوع محرک درد حساس هستند.

تحریک پایانه عصبی آزاد توسط عوامل مختلف در شکل زیر (نورون دوم جهت صعود به مغز در نخاع به طرف مقابل می رود):

 

بعضی از مواد شیمیایی همانند آنزیم های پروتئولیتیک به طور مستقیم به انتهاهای عصبی آزاد صدمه می زنند، درحالی که موادی چون برادی کنین و برخی از پروستاگلاندین ها بدون اینکه ضایعه ای در گیرنده ها ایجاد کنند، فقط موجب تحریک بسیار شدید آنها می گردند.

 

علل درد

 

بعضی از عوامل مهم تحریک گیرنده های درد یا فیبرهای درد عبارتنداز:

 

*اسپاسم های عضلانی

 

*اسپاسم های عروقی

 

*ضایعه بافت به هر علتی که ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:

 

**ایسکمی (کاهش خونرسانی بافت)

 

**فعالیت های شدید بدنی

 

**تغییرات دمای شدید

 

**ضایعه مستقیم بافت

 

**تومورها

 

**خونریزی

 

**به علت یک بیماری خاص

 

**عفونت

 

**اسکار بافتی و چسبندگی ها

 

**سوختگی ها

 

*التهاب

 

*گیرافتادن اعصاب محیطی

 

تهیه و تنظیم: فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار

 

منابع

 

شادان، فرخ. ترجمه فیزیولوژى پزشکى پرفسور آرتور گایتون. انتشارات شرکت سهامى چهر*

 

کوثریان، سید حسین. نوروآناتومى (کالبدشناسى سلسله اعصاب مرکزى). مؤسسه انتشارات باورداران

 

نراقى، محمد على؛ حاجى حسینى، داود.ترجمه نوروآناتومی . انتشارات جعفری 

 

*برزکار،ابراهیم.ساختار و عملکرد سیستم عصبی-عضلانی.چاپ اول.بهار 1385.شابک:8-7688-06-964

 

*میناگر،علیرضا و وثوق آزاد، ژاک. ترجمه نوروآناتومی پایه و کاربردی پرفسور فیتزجرالد.انتشارات دانش پژوه

 

*هاشمی کهن‌زاد، شهریار. ترجمه تفسیر پاتوفیزیولوژیک درد "سیریل مک براید" و "رابرت بلک لا". چاپ دوم. نشر دانش امرو

 

منبع تصویر:http://www.daniellaberge.com/

 

http://courses.cit.cornell.edu/

*استفاده از مطالب فقط درصورت ذکر منبع وبلاگ یا لینک آن مجاز است