طناب نخاعی یا نخاع، رشته طنابی شکل درازی است که در درون مجرای مهره ای (کانال نخاعی) قرار دارد؛ولی تا پایان این مجرا ادامه نمی یابد بلکه از سوراخ پس سری استخوان اکسیپیتال شروع می شود و تا کنار تحتانی اولین مهره کمری ادامه می یابد و در این محل به رشته پایانی ختم می گردد.

تصویر زیر:

نخاع در قسمت انتهایی خود به صورت مخروطی در می آید که به آن کونوس مدولاریس یا کونوس ترمینالیس(مخروط نخاعی یا مخروط مغزی و یا مخروط انتهایی) می گویند.  رشته ی پایانی (رشته انتهایی یا فیلوم ترمینال) از این مخروط شروع شده و تا استخوان دنبالچه ادامه می یابد و به این استخوان می چسبد.رشته ی پایانی از بافت عصبی ساخته نشده بلکه بیشتر از نرم شامه ی نخاع تشکیل یافته است.طول نخاع در مردان 45 و در زنان 43 سانتیمتر می باشد.قطر نخاع در ناحیه گردن و کمر بیشتر از قسمت پشتی نخاع است؛زیرا در قسمت گردنی نخاع تارهای اعصاب اندام بالایی و در قسمت کمری آن تارهای اندام پایینی وارد می شوند.
نخاع در طول خود دارای سه شیار در سطح جلو و سه شیار در سطح عقبی می باشد.شیار میانی سطح جلویی عمیق و واضح است ولی شیارهای دیگر چندان آشکار نیستند.از نخاع 31 زوج عصب نخاعی خارج می شود.اعصاب نخاعی که از قسمتهای انتهایی نخاع خارج می شوند به طرف پایین امتداد یافته و مجموعه ای تشکیل می دهند که شباهت به دم اسب دارد و به همین نام معروف است.(اعصاب دم اسبی)
ساختمان داخلی نخاع
در برش عرضی نخاع دو قسمت جداگانه وجود دارد:
قسمت سطحی یا خارجی که از ماده سفید ساخته شده و دیگری قسمت داخلی که از ماده خاکستری تشکیل یافته است.در مرکز این برش سوراخ کوچکی دیده می شود که مقطع مجرای اپاندیم است.مجرای اپاندیم از بالا به بطن چهارم مغز ارتباط دارد ولی در پایین در ناحیه رشته پایانی تمام می شود.در این مجرا مایع مغزی-نخاعی جریان دارد.

تصویر زیر:

ماده خاکستری نخاع

در برش عرضی به شکل پروانه(یا حرف H)است و دارای دو شاخ جلویی و دو شاخ عقبی می باشد.قسمتی از ماده ی خاکستری را که در پیرامون مجرای اپاندیم قرار دارد رابط خاکستری می نامند.
ماده خاکستری به طور عمده از تنه ی سلولی نورون ها و تارهای بدون میلین ساخته شده و به همین جهت رنگ آن خاکستری است.
شاخهای جلویی ماده خاکستری حاوی تنه ی سلولی نورون های حرکتی هستند.آکسون این نورون ها تارهای عصبی وابران(حرکتی)اعصاب نخاعی را تشکیل می دهند.
شاخ های عقبی حاوی نورون هایی است که تارهای آوران(حسی)آنها مسیر صعودی را در نخاع می پیمایند و به مغز می روند.
در ماده ی خاکستری علاوه بر نورون های یاد شده تعداد زیادی نورون های رابط وجود دارد که در جهت های افقی و قائم خاکستری را به هم می پیوندند و موجهای عصبی را منتقل می کنند.ماده خاکستری در قسمت سینه ای و ابتدای قسمت کمری نخاع دارای دو شاخ طرفی است که این شاخها حاوی نورونهای سمپاتیک هستند.
ماده سفید نخاع

پیرامون ماده ی خاکستری را فرا گرفته و حاوی تارهای میلین دار نورون هاست.ماده سفید خود در هر نیمه ای از برش عرضی نخاع شامل سه قسمت است:قسمت جلویی(طنابهای جلویی) و قسمت عقبی(طنابهای عقبی)و قسمت جانبی هر یک از این قسمت ها حاوی دسته هایی از تارهای عصبی هستند و هر دسته از این تارها از دسته های دیگر کاملاً متمایز است و وظیفه و عمل جداگانه ای دارد.
این دسته تارهای عصبی که تمام طول نخاع را می پیمایند و موجهای عصبی را در جهت صعودی و نزولی منتقل می کنند به راههای عصبی معروفند.

منبع متن: پور فرهاد،مسعود،کالبد شناسی انسانی،انتشارات اختر و حسان،چاپ چهارم،1376

ویرایش:http://barzkar2.persianblog.ir/

منبع تصویر:

http://blog.billhurst.com

 http://www.laesieworks.com