هر نیمکره مخ از دو لایه تشکیل می گردد:

#لایه خارجی (ماده خاکستری) به نام قشر مخ

#لایه داخلی (ماده سفید)

قشر مخ ورقه ی نازکی از ماده ی خاکستری با صفحاتی به ضخامت 3 تا 4 میلیمتر است که تمام سطوح دو نیمکره را جز در قسمتی از سطح داخلی آن که به نیمکره دیگر متصل می شود، می پوشاند.قشر مخ در انسان به حداکثر تکامل خود رسیده و چین خوردگی ها و شیارهای زیاد یافته است به طوری که سطح آن به 2200 سانتیمتر مربع می رسد.قشر مخ ساختمان بسیار پیچیده ای دارد و از لایه های سلول های عصبی و تارهای عصبی ساخته شده که با نظم و ترتیب خاص چیده شده اند به نحوی که ساختمان هر قسمتی از قشر مخ از ساختمان قسمتهای دیگر آن متفاوت است.

قشر مخ (قشر مغز) در تصویر زیر:

 

 

 

ماده سفید (White matter) مخ شامل سه دسته فیبر است:

  • فیبرهای ارتباطی (Association fibers)
  • فیبرهای اتصالی  (Commissural fibers)
  • فیبرهای تصویرکننده (Projection fibers) مانند فیبرهای کورتیکواسپاینال و کورتیکوبولبر

ماده سفید مخ از طریق تصویربرداری تنسور انتشاری (DTI) در شکل زیر:

 

 

سلول ها و تارهای عصبی قشر مخ مناطق ویژه ای را به وجود می آورند که این مناطق عبارتند از:
منطقه حرکتی و مراکز حرکات ارادی بدن
منطقه حرکتی در قسمت عقبی لوب پیشانی یا به طور دقیق درجلوی شیار مرکزی (شیار رولاندو) قرار دارد از نورون های این مراکز راههای حرکتی شروع می شوند.این مراکز تمام حرکات ماهیچه های ارادی بدن را کنترل می کنند و بدین ترتیب حرکت هر عضو و هر عضله،مرکز مشخصی در قشر مخ دارد.مرکز حرکتی هر عضو در نیمکره ی مخالف است و از مرکز حرکتی پست پا در کنار فوقانی نیمکره مخ شروع و به مرکز حرکات عضلات صورت ختم می شود بدین ترتیب مراکز حرکتی بدن بر روی قشر مخ به یک آدمک وارونه شبیه است.
مراکز هر نیمه ی بدن در نیمکره طرف مقابل مغز قرار دارد و این بدان علت است که راههای حرکتی همدیگر را در پیاز نخاع  (بصل النخاع) یا پایین تر از آن قطع کرده به طرف دیگر می روند.

مناطق حسی و مراکز حس ها
مناطق حسی بخشهایی از قشر مخ هستند که نورونهای حسی فوقانی اندام های حسی به آنها ختم می شوند؛مراکز حسی در جاهای مشخصی از قشر مخ قرار دارند.مرکز حس های عمومی در عقب شیار رولاندو در قسمت جلویی لوب آهیانه ای قرار دارند.
حس های عمومی تمام قسمتهای بدن به این ناحیه می رسند و هر نیمکره موجهای حسی طرف مقابل را دریافت می کند.
مرکز حس بینایی در بخش پشت سری واقع است و راههای بینایی که از اجسام زانویی شروع شده اند در این ناحیه ختم می گردند.
مرکز حس شنوایی در لوب گیجگاهی زیر شیار سیلویوس جای دارد.
مراکز حس چشایی و بویایی در جلو لوب گیجگاهی قرار گرفته اند.
آسیب هر یک از مراکز حسی ادراکات مربوط به آن حس را از میان می برد.قشر مخ به وسیله ی راههای عصبی با سایر قسمتهای دستگاه عصبی ارتباط دارد موجهای حسی از راه اعصاب حسی یا تارهای صعودی به قشر مخ می روند و فرمان های حرکتی توسط تارهای نزولی از قشر مخ به اعصاب محیطی می رسند.
مراکز تکلم
تکلم عملی است که به انتظام و هماهنگی تعداد بیشماری اعمال حسی و حرکتی وابسته است.منطقه بروکا (Broca) در قشر مخ،عضلاتی را که موجب تولید گفتار(طرز ادا و تلفظ کلمه ها)می شوند انتظام می بخشند اگر این منطقه آسیب ببیند عضلاتی که در عمل تکلم دخالت دارند فلج نمی شوند و می توانند باز هم به طور ارادی منقبض شوند ولی انقباض آنها برای سخن گفتن کافی نخواهد بود.
منطقه ورنیکه (Wernickae) منطقه ی تکلمی دیگری است که بین منطقه ی بینایی و شنوایی قرار دارد.دو منطقه ی بروکا و ورنیکه با هم ارتباط دارند،به این ترتیب قسمت وسیعی از قشر مخ در امر انتظام،هماهنگی اعمال بینایی،حسی،حرکتی و سخن گفتن شرکت می کنند.آسیب منطقه ی بروکا باعث می شود که سخن گفتن آهسته و به زحمت انجام گیرد ولی مفهوم و معنای سخن دست نخورده باقی می ماند.آسیب منطقه ی ورنیکه تغییری در مفصل بندی کلام نمی دهد اما به مفهوم و معنای سخن لطمه می زند.
به طور خلاصه منطقه ی بروکا با طرز ادا و تلفظ کلمه ها و منطقه ی ورنیکه با محتوا و معنای کلام ارتباط دارد.باید دانست که مرکز تکلم در افراد راست دست در نیمکره ی چپ و در افراد چپ دست در نیمکره راست مخ است.

منابع :

-پور فرهاد،مسعود،کالبد شناسی انسانی،انتشارات اختر و حسان،چاپ چهارم،1376

ویرایش:http://barzkar2.persianblog.ir/

مطالب مرتبط

انواع نورون های قشر مخ (Types of neurons in cerebral cortex)