سندرم کمپارتمان (Compartment Syndrome)

کانتراکچر ایسکمی ولکمن (Volkmann's ischaemic contracture) 

سندرم کمپارتمان (Compartment Syndrome) وضعیتی است که در آن بر اثر بالا رفتن فشار بافت در اندام، درد شدیدی در آن بوجود میاید. این افزایش فشار منجر به کاهش جریان خون بافت و در نتیجه کاهش اکسیژن رسانی به عضلات و اعصاب میشود. این وضعیت معمولا بدنبال صدمات شدید اندام ایجاد شده و اگر به فوریت درمان نگردد موجب آسیب دائمی در عضلات و اعصاب اندام می گردد.

سندرم کمپارتمان چگونه ایجاد می شود؟

اندام های انسان ( بازو، ساعد، دست، ران، ساق، پا) معمولا از یک یا چند استخوان تشکیل شده که در اطراف این استخوان ها، بافت های نرم شامل عضلات، عروق و اعصاب قرار دارند. دور تا دور این بافت های نرم را هم پوست پوشانده است. اگر اندام را یک کیسه از جنس پوست در نظر بگیریم که داخل آن کیسه را بافت های نرم و استخوان ها پر کرده اند، با دقت بیشتر متوجه میشویم که این کیسه حجره حجره است. به زبان دیگر، پرده هایی به نام فاشیا در داخل این کیسه وجود دارد که آن را به خانه های کوچکتری تقسیم میکند.
بافت های نرم در داخل این خانه های کوچکتر قرار گرفته اند. هر کدام از این حجره ها یا خانه ها را یک کمپارتمان میگویند. پس هر اندام از چند کمپارتمان کوچکتر تشکیل شده است مثلا ساق چهار کمپارتمان دارد. این پرده ها یا فاشیاها در واقع داربستی بر روی استخوان هستند که بافت های نرم و بخصوص عضلات را در سر جایشان نگه میدارند.

یکی از خصوصیات این فاشیاها اینست که قابلیت کش آمدن زیادی ندارند. نتیجه اینست که هر گروه بافت نرم در درون یک کمپارتمان احاطه شده است که قابلیت اتساع ندارد. اگر به دلایلی داخل این کمپارتمان خونریزی کند و یا مایع میان بافتی ترشح شود، چون کمپارتمان قابلیت اتساع ندارد فشار داخل آن بالا میرود. افزایش فشار داخل کمپارتمان بسیار خطرناک است چون فشار از اطراف به عروق خونی زیاد شده و موجب بسته شدن این عروق میشود.

نتیجه آن، کاهش جریان خون و کاهش خونرسانی به بافت ها است. خون و در نتیجه اکسیژن به اندازه کافی به عضله و عصب نمیرسد و در نتیجه آن، عملکرد این بافت ها دچار اختلال میشود. کمبود اکسیژن در عضلات موجب افزایش تورم در آنها میشود و این افزایش تورم به تشدید عارضه کمک میکند. در واقع تورم و کاهش خونرسانی و مجددا تورم یک سیکل معیوب را ایجاد میکنند که با بازخورد مثبت موجب تقویت خود میشود.
اگر این افزایش فشار به فوریت تصحیح نشود عضلات و اعصاب بر اثر کمبود اکسیژن دچار تغییرات غیر قابل برگشت شده و حتی ممکن است کاملاً از بین بروند. سندرم کمپارتمان تقریبا در هر کمپارتمانی میتواند بوجود آید ولی بیشتر در کمپارتمان جلویی ساق دیده میشود.

155

 

علل سندرم کمپارتمان

 مهمترین علل ایجاد سندرم کمپارتمان عبارتند از

 

  • شکستگی

 

  • کوبیدگی و له شدگی عضله بدنبال ضربه شدید به عضله یا ماندن زیر آوار
  • کاهش شدید جریان خون به اندام و سپس برگشت جریان خون. مثلا کسی که به علت مصرف مواد مخدر یا الکل مدت زیادی روی یک اندام بدون حرکت بخوابد. این وضعیت موجب کاهش جریان خون به اندام میشود. با تغییر وضعیت بیمار خون مجدداً به اندام میرسد. به علت آسیب بافتی که در مدت افتادن روی اندام بوجود آمده است، برگشت مجدد جریان خون به آن موجب ترشح مایع میان بافتی به داخل بافت نرم اندام شده که فشار بافت را بالا میبرد.
  • مصرف کورتیکوستروئید
  • بستن محکم دور اندام با باند یا گچ

علائم سندرم کمپارتمان

مهم ترین علامت سندرم کمپارتمان درد است. مشکل اینجاست که ضربه ای که به اندام وارد میشود چه موجب شکستگی و یا آسیب دیگر بافتی شود، خود این شکستگی یا آسیب، دردناک است حتی اگر سندرم کمپارتمان ایجاد نشود. به همین خاطر ممکن است پرسنل پزشکی درد اندام بیمار را فقط مربوط به شکستگی یا آسیب بافتی بدانند و به فکر سندرم کمپارتمان نباشند.
با این حال درد سندرم کمپارتمان خصوصیاتی دارد که با درد ناشی از شکستگی یا آسیب بافتی متفاوت است.
خصوصیات این درد عبارتست از :

  • شدت درد بیش از حد انتظار برای آسیب ایجاد شده یا شکستگی است
  • شدت درد در عرض چند ساعت بیشتر میشود
  • درد در تمام طول اندام احساس میشود
  • درد گنگ و منتشر است
  • درد با مسکن های معمولی کم نمیشود
  • درد اگر در ساق باشد با حرکت مچ پا شدیدتر میشود

 

 دیگر علائم سندرم کمپارتمان عبارتند از

  • احساس نشدن نبض شریانی
  • تاخیر در پر شدن مویرگی Capillary refill
  • رنگ پریدگی و سردی اندام
  • احساس سوزش یا سوزن سوزن شدن در اندام و کاهش حس لمس
  • حرکات انگشتان بصورت اکتیو ( حرکاتی که با اراده بیمار و به توسط او انجام میشود) وجود ندارد
  • حرکات پاسیو انگشتان دردناک است. اگر انگشتان را در جهتی حرکت دهیم که عضلات کمپارتمان کشیده شوند درد بیمار افزایش میابد.
  • اندام متورم و سفت میشود
میتوان با وسایل بخصوصی فشار داخل بافتی را اندازه گیری کرده تا اگر از حد مشخصی بیشتر باشد تشخیص سندروم کمپارتمان قطعی شود.



درمان سندرم کمپارتمان

   1346
به محض شک به این وضعیت باید سریع به پزشک مراجعه کرد.

 در مدت رسیدن تا پزشک باید :

  • بیمار را دراز کرده و اندام وی را از سطح قلبش بالاتر گرفت
  • اگر مفاصل در حالت خم شده هستند آنها را باز کرد.
  • اگر بانداژ محکمی دور اندام وجود دارد آن را باز کرد


بعد از اینکه بیمار به پزشک رسید اقدامات زیر انجام میشود:

  • اگر اندام بیمار در گچ باشد پزشک معالج آنرا خارج میکند تا از طریق گچ فشاری به اندام وارد نشود.
  • سپس استخوان های شکسته شده را بطور موقت جااندازی میکند تا از طریق آنها فشاری به عروق وارد نشود.
  • اگر اقدامات فوق در عرض نیم ساعت وضعیت عروقی بیمار را بهبود ندهد نیاز به عمل جراحی وجود دارد.

در عمل جراحی، پزشک معالج فاشیای دور عضلات را پاره میکند که این کار اجازه میدهد تا فضای بسته کمپارتمان تبدیل به یک فضای باز شده و فشار داخل آن کم شود (فاشیاتومی).

اگر در درمان، کوتاهی یا تاخیری صورت گیرد و فشار داخل کمپارتمان مدت زیادی بالا بماند، بیمار دچار  گانگرن (سیاه شدن) اندام می شود.

منبع: سایت ایران ارتوپد (دکتر مهرداد منصوری)

-----------------------------------

کانتراکچر ایسکمی ولکمن (Volkmann's ischaemic contracture) 

عدم درمان به موقع سندرم کمپارتمنت باعث کانتراکچر ایسکمی ولکمن می گردد که در این موارد مشکلات شدید اعصاب محیطی، عضلات و مفاصل برای بیمار ایجاد می شود. کانتراکچر یا جمع شدگی ایسکمی ولکمن در نواحی عضلات جلویی ساق پا و عضلات خم کننده ساعد شایع تر است.

مطالب مرتبط:

حرکت شناسی (کینزیولوژی) 

فیزیوتراپی و کاربردهای آن

عوارض شکستگی ها (Complications of fractures)