عوارض شکستگی

به هنگام شکستگی استخوان و همچنین در جریان التیام و جوش خوردگی استخوان شکسته ممکن است مشکلات و اختلالاتی به وجود آید که به عنوان عوارض شکستگی شناخته می شوند.

 

به طورکلی عوارض شکستگی ها عبارتنداز:

*عوارض عمومی

*عوارض مربوط به خود استخوان شکسته

*عوارض مربوط به بافت های اطراف استخوان شکسته

 

 

عوارض عمومی

 

 

عوارض عمومی ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:

*ایجاد شوک. دو نوع رایج شوک به هنگام شکستگی ها شامل شوک عصبی و شوک به علت خونریزی است.

 

*ترومبوز وریدی عمقی (Deep vein thrombosis) و آمبولی. درموارد ترومبوز وریدی عمقی، احتمال آمبولی ریه وجود دارد. آمبولی ریه ممکن است به مرگ بیمار بینجامد.

 

*آمبولی چربی. هرگاه ذرات ریز چربی خون به یکدیگر بچسبند باعث ایجادگلبول های چربی می گردند که می توانند باعث اختلال در جریان خون گردند. گلبول های چربی عامل انسداد عروق کوچک هستند که بیشتر در ریه ها و مغز نمود می یابند. در مواردی که چسبیدن ذرات ریز چربی در بدن بیمار گسترش می یابد، مشکلات شدید تنفسی و کما ایجاد می گردد.

 

*سندرم خرد شدگی یا سندرم له شدگی (Crush syndrome). زیر آوار ماندن اندام برای مدت زمان طولانی باعث اختلال جریان خون بافت های نرم به خصوص عضلات می گردد. عدم خونرسانی به عضلات باعث مرگ سلول های عضلانی و تولید میوگلوبین (Myoglobin) می شود. وقتی اندام از زیر آوار خارج می شود به علت برقرارشدن جریان خون اندام، میوگلوبین در کلیه ها رسوب می کند و باعث اختلال عملکرد کلیه ها می گردد که نتیجه آن افزایش اوره خون و حالت اسیدوز است. درصورت عدم درمان، خواب آلودگی ایجاد شده که ممکن است مرگ بیمار را به همراه داشته باشد.

 

 

عوارض مربوط به خود استخوان شکسته

 

 

عوارض مربوط به خود استخوان شکسته ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:

 

*عفونت. در یک شکستگی باز خطر عفونت وجود دارد درحالی که یک شکستگی بسته به ندرت دچار عفونت می شود. همچنین با انجام عمل جراحی جهت ثابت کردن کردن شکستگی ازطریق فیکساتورها (ثابت کننده ها) احتمال عفونت وجود دارد. اگر استخوانی دچار عفونت شود، استئومیلیت گفته می شود. عفونت سبب می شود که جوش خوردن استخوان صورت نگیرد و یا باعث تاخیر جوش خوردگی می گردد.

 

*جوش نخوردن (Non union). وجود تغییرات رادیولوژیک واضح که چندین ماه پس از شکستگی مشاهده می گردد معمولا عدم جوش خوردن را حتی برای زمان های آینده مطرح می کند. در این موارد، گرد و اسکلروزه شدن انتهاهای استخوان در ناحیه شکسته همراه با واضح بودن خط شکستگی نشان دهنده جوش نخوردن است. گاهی بخش های شکسته توسط بافت فیبروز (بافت لیفی) به یکدیگر متصل می گردند یا در ناحیه شکسته، مفصل کاذب یا پسودوآرتروز (Pseudoarthrosis) ایجاد می گردد که در این موارد حرکات کمی در نواحی شکسته وجود دارد.

 

*بد جوش خوردن (Mal union). هرگاه جوش خوردن میان قطعات شکسته به گونه ای باشد که باعث تغییر شکل شدید گردد به عنوان بد جوش خوردن درنظرگرفته می شود.

 

جوش نخوردن و بد جوش خوردن استخوان بازو در شکل زیر:

 

 

 

*جوش خوردن تاخیری یا دیر جوش خوردن (Delayed union). در جوش خوردن تاخیری، مدت زمان لازم برای جوش خوردن استخوان نسبت به آنچه که متداول و پذیرفته شده است، بیشتر طول می کشد. در موارد تاخیر در جوش خوردگی برخلاف موارد عدم جوش خوردن، تغییرات رادیولوژیک مبنی بر اینکه شکستگی در آینده جوش نخواهد خورد، وجود ندارد.

 

*نکروز آواسکولار (Avascular necrosis). درصورت قطع جریان خون قسمتی از استخوان که باعث مرگ آن می گردد، نکروز آواسکولار گفته می شود. این حالت به علت ضربه و گاهی در اثر بیماری رخ می دهد که بیشتر درارتباط با شکستگی های استخوانی نزدیک به انتهای مفصل است. به هنگام بروز نکروز آواسکولار به تدریج استخوان درگیر، ساختمان طبیعی خود را از دست داده و حالت خرد و چروکیده به خود می گیرد. در تصاویر رادیولوژی از نواحی درگیر به علت عدم برداشت املاح کلسیم، سفیدتر شدن دیده می شود که ممکن است به غلط به عنوان افزایش دانسیته استخوان تفسیر گردد.

 

خونرسانی، وضعیت طبیعی و نکروز آواسکولار سر استخوان ران در تصویرزیر:

 

 

نواحی شایع نکروز آواسکولار شامل سر استخوان ران به هنگام شکستگی گردن استخوان ران، تنه تالوس (استخوان قاپ) درصورت شکستگی گردن تالوس و نیمه فوقانی اسکافویید (استخوان ناوی) به هنگام شکستگی کمر استخوان ناوی هستند. همچنین دررفتگی نیز می تواند سبب نکروز آواسکولار گردد که در این موارد می توان به درگیرشدن سر استخوان ران به دنبال دررفتگی مفصل ران و تمام استخوان هلالی (لونیت) پس از دررفتگی لونیت اشاره کرد.

 

*کوتاه شدن (Shortening). کوتاه شدن اندام به علت شکستگی که بیشتر در مورد اندام تحتانی باید مورد توجه قرار گیرد ممکن است به دلیل بد جوش خوردن، آسیب صفحه رشد (غضروف رشد) در کودکان و له شدگی یا خرد شدن استخوان (مثلا به هنگام یک شکستگی فشاری) اتفاق افتد.

 

 

عوارض مربوط به بافت های اطراف استخوان شکسته

 

 

به دنبال شکستگی ممکن است عوارضی در بافت های اطراف شکستگی ایجاد گردد که موارد مهم آن عبارتنداز:

 

*آسیب اعصاب محیطی (Peripheral nerve injury). ضایعه یک عصب محیطی را می توان به سه صورت تقسیم بندی کرد (براساس طبقه بندی سدون) که شامل نوروپراکسی، آکسونوتمزیس و نوروتمزیس است. نوروپراکسی (نورآپراکسی) خفیف ترین حالت بوده که آسیب به صورت قطع فیزیولوژیک است که به تدریج با بهبودی خود به خودی همراه می گردد. در آکسونوتمزیس، آکسون ها آسیب می بینند ولی بافت همبند عصب محیطی (یعنی اندونوریوم، پری نوریوم و اپی نوریوم) سالم می مانند. اگر ضایعه عصب محیطی به صورت آکسونوتمزیس باشد، قسمت پایینی آکسون آسیب دیده تخریب شده (فساد والرین) ولی قسمت بالایی آسیب می تواند در داخل بافت همبندی اندونوریوم طی زمان ترمیم گردد (مثلا با سرعت یک الی دو میلی متر در روز). گاهی به دلایلی این ترمیم در مسیر عصب محیطی، دچار مشکل می گردد که ممکن است به جراحی نیاز باشد. اگر آسیب عصب محیطی به صورت نوروتمزیس باشد (شدیدترین حالت)، به علت قطع کامل عصب (آکسون ها و بافت همبندی) نیاز به عمل جراحی دارد. برای اطلاعات بیشتر در این ارتباط، اینجا و اینجاکلیک کنید.

 

*آسیب عروق خونی به خصوص شریان های بزرگ. یک ضایعه شریانی ممکن است به صورت های مختلفی چون انسداد، قطع عرضی و اسپاسم عروقی باشد که باید در هر شکستگی مد نظر قرارگیرد. درصورت عدم درمان ضایعات شریانی به هنگام شکستگی، ضایعه عروقی می تواند باعث آسیب های غیرقابل جبرانی در اعصاب محیطی و عضلات مربوطه و گاهی حتی بخش زیادی از کل یک اندام گردد.

 

*سندرم ایسکمی ولکمن یا سندرم کمپارتمنت (Compartment syndrome) یا سندرم فضای بسته. با توجه به اینکه عضلات در بخش ها یا کمپارتمان هایی که توسط فاسیا ایجاد می شود، احاطه می گردند، بنابراین با ایجاد تورم در این فضاها به هر علتی، انسداد عروق خونی اتفاق می افتد که نتیجه آن ایجاد کم خونی یا ایسکمی است که این خود باعث تورم بیشتر ناحیه می گردد که با تکرار چنین سیکل معیوبی، عملکرد اعصاب و عضلات مختل شده که درنهایت می تواند سبب نکروز یا گانگرن بافت ها گردد. بنابراین با ایجاد بافت فیبروز به جای عضلات، کوتاهی های بافتی به جای بافت طبیعی به وجود می آید که به آن کانتراکچر ایسکمی ولکمن می گویند. درحقیقت عدم درمان به موقع سندرم کمپارتمنت باعث کانتراکچر ایسکمی ولکمن می گردد که در این موارد مشکلات شدید اعصاب محیطی، عضلات و مفاصل برای بیمار ایجاد می شود. کانتراکچر یا جمع شدگی ایسکمی ولکمن در نواحی عضلات جلویی ساق پا و عضلات خم کننده ساعد شایع تر است.

 

*خشکی مفصلی (Joint stiffness). خشکی مفصلی یکی از عوارض شکستگی ها است که باعث کاهش دامنه حرکتی مفصل می گردد. هرچه شکستگی به مفصلی نزدیکتر باشد، دامنه حرکتی مفصل مربوطه بیشتر کاهش می یابد. خشکی مفصل به دلیل چسبندگی های داخل مفصل (در اثر خونریزی مفصلی و تشکیل هماتوم)، چسبندگی های خارج مفصل (در اثر آسیب مستقیم کپسول مفصلی، رباط ها و عضلات یا چسبندگی آنها به علت بی حرکتی طولانی) یا هر دو ایجاد می شود. معمولا چسبندگی های خارج مفصلی بیشتر از چسبندگی های داخل مفصلی عامل خشکی مفصل و درنتیجه کاهش دامنه حرکتی مفصل محسوب می شوند. مفاصلی که بیشتر دچار مشکلات حرکتی یا خشکی می گردند شامل مفاصل آرنج، انگشتان و زانو هستند.

 

*آرتروز یا استئوآرتریت (Osteoarthritis). آرتروز یک بیماری تخریبی مفصلی است که با افزایش سن روند تخریب غضروف مفصلی افزایش می یابد. شکستگی ها به خصوص در اندام های تحتانی که وظیفه تحمل وزن بدن را برعهده دارند باعث تسریع استئوآرتریت می گردند. شکستگی های داخل مفصلی که خط شکستگی به مفصل راه پیدا می کند از عوامل مهم استئوآرتریت محسوب می شوند. نکروز آواسکولار (مرگ استخوان به علت قطع جریان خون)، بد جوش خوردن استخوان که باعث راستای غیرطبیعی سطوح مفصل می گردد از عوامل دیگر ایجاد استئوآرتریت هستند.

 

*عوارض پوستی. ضایعات پوستی ناشی از شکستگی ممکن است به علت شکستگی باز، زخم بستر به دلیل بی حرکتی طولانی مدت پس از شکستگی، فشار گچ و جراحی جهت ثابت کردن شکستگی ایجاد گردند.

 

*آسیب بافت های نرمی چون فاسیا، عضلات و تاندون ها. پارگی تاندون ها و فیبرهای عضلانی به خصوص در شکستگی های باز اتفاق می افتند که نیاز به ترمیم جراحی دارند. چسبندگی مستقیم عضلات به نواحی شکسته، چسبندگی فیبرهای عضلانی به یکدیگر و ضعف و آتروفی عضلانی از عوارض دیگر عضلانی پس از شکستگی ها محسوب می شوند.

 

*آتروفی سودک (Sudeck's atrophy) یا دیستروفی رفلکسی سمپاتیک یا استئوپروز دردناک پس از ضربه. آتروفی سودک که با علایمی چون درد مزمن سوزشی، تورم، محدودیت حرکتی مفاصل به خصوص در قسمت انتهایی اندام، مشکلات تعریق و اختلالات پوستی همراه است گاهی به علت ضربه یا پس از باز کردن گچ در اندامی که دچار شکستگی شده بود ایجاد می شود. جهت اطلاعات بیشتر اینجا کلیک کنید.

 

*اسیفیکاسیون پس از ضربه (Post-traumatic ossification) یا استخوان سازی نابجا (Heterotopic ossification). استخوان سازی نابجا حالتی است که تشکیل استخوان در ناحیه اصلی خود صورت نمی گیرد بلکه استخوان سازی در بافت نرم ایجاد می شود. این عارضه یکی از عوارض شکستگی ها و دررفتگی ها است که باعت کاهش حرکات مفصلی می شود. در گذشته به استخوان سازی نابجا (اسیفیکاسیون پس از ضربه)، میوزیت اسیفیکانس (Myositis ossificans) می گفتند. در استخوان سازی نابجا، به علت ضایعه شدید مفصلی که منجربه آسیب بافت های نرمی چون کپسول مفصلی و پریوست (ضریع) می گردد، هماتومی در ناحیه اطراف مفصل ایجاد می شود که پس از مدتی سلول های استئوبلاست در آن نفوذ می کنند که درنتیجه فعالیت آنها بافت استخوانی ایجاد می گردد. در این عارضه، مفصل آرنج بیشتر از مفاصل دیگر درگیر می شود که در کودکان شایع تر است.

 

استخوان سازی نابجا (هتروتوپیک اسیفیکیشن) در اطراف مفصل آرنج درشکل زیر:

 

 

 

*آسیب احشاء. ضایعات احشایی ممکن است به علت عامل شکستگی ایجاد گردد یا به علت قطعات تیز شکسته شده. به عنوان مثال شکستگی دنده ها ممکن است باعث آسیب پرده جنب یا ریه گردد. موارد دیگری از آسیب احشاء در جریان شکستکی شامل آسیب های دستگاه ادراری و دفعی است.

تهیه و تنظیم: فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار

منبع تصویر: 

http://www.humpalphysicaltherapy.com/

http://www.indiahospitaltour.com/

http://www.physio-pedia.com/

*استفاده از مطالب فقط درصورت ذکر منبع وبلاگ یا لینک آن مجاز است

 

مطالب مرتبط:

شکستگی استخوان (Bone fracture) 

شکستگی استرس (Stress fracture)

شکستگی پاتولوژیک (Pathologic fracture) 

شکستگیهای باز و بسته (Open and Closed fractures)

طبقه بندی شکستگی ها برطبق شکل شکستگی

جابجایی قطعات شکسته در شکستگی استخوان

اصول درمان شکستگی ها

جوش خوردن استخوان (Bone healing)

 عوامل موثر در جوش خوردن شکستگی

فیزیوتراپی و کاربردهای آن