تقریبا" 60% از وزن افراد بزرگسال را مایع (آب و الکترولیت) تشکیل می دهد. سن،جنس و چربی فاکتورهائی هستند که بر میزان مایعات بدن تاثیر می گذارند. درصد مایعات بدن در جوانان بیشتر از افراد پیر و در مردان بیش از زنان است . سلول های چربی محتوی آب کمتری می باشند از این رو مقدار مایع در بدن افراد چاق نسبت به افراد لاغر کمتر است.

مایعات بدن در دو بخش قرار دارند: فضای داخل سلولی (مایع درون سلولها) و فضای خارج سلولی ( مایع خارج سلولها). 

دو سوم مایعات بدن را مایع درون سلولی [1](ICF) تشکیل می دهد که عمدتا"در توده عضلانی اسکلتی جای می گیرد . 

مایع خارج سلولی[2] (ECF) که یک سوم مایعات بدن را تشکیل می دهددر سه فضای توزیع می گردد:

  1. داخل عروقی یا پلاسما (Intravenous Fluid)
  1. مایع ترانس سلولار (Transcellular Fluid)
  1. مایع بین سلولی (Intrascellular Fluid)

فضای داخل عروقی شامل پلاسما می باشد که حدود 3 لیتر از متوسط 6 لیتر حجم خون را تشکیل می دهد. 3 لیتر باقیمانده شامل اریتروسیت ها ، لکوسیتها و ترومبوسیت ها می باشد . فضای بین سلولی مایعی است که دورتادور سلول را در برمی گیرد و حجم کل آن در بزرگسال تقریبا"12-11 لیتر می باشد. لنف نمونه ای از مایع بین سلولی است.. مایع مغزی نخاعی ، پریکارد، سینوویال ، مایعات داخل چشمی و پرده جنب، عرق بدن و ترشحات گوارشی مثال هایی از مایع ترانس سلولار است.

الکترولیت ها

الکترولیت های موجود درمایعات بدن جزء عناصر شیمیایی فعال به شمار می روند. کاتیونهای (حامل بار مثبت) اصلی شامل سدیم ، پتاسیم، کلسیم، منیزیوم و یونهای هیدروژن می باشند. آنیونهای ( حامل بار منفی ) اصلی شامل کلراید،بیکربنات ، فسفات، سولفات و یونهای پروتئینه تشکیل می دهند.

غیر الکترولیتها

مواد غیر الکترولیت شامل گلوکز، آمینواسید ، اوره ، کراتینین و....... که از لحاظ شیمیائی غیر فعال و فاقد بار الکتریکی است

هموستاز[3]

بدن از طریق هورمونها و مکانیسم های متعدد تعادل مایع ورودی و خروجی بدن را حفظ می کند. به این تعادل حاصله هموستاز گویند. قانون کلی که در افراد بزرگسال سالم وجود دارد این است که دفع ادرار با مصرف مایعات در حال تعادل باشد.

اختلالات مربوط  به حجم مایع

کمبود حجم مایع (هیپوولمی)

زمانی که از دست دادن حجم مایع خارج سلول نسبت به مصرف مایع بیشتر شود ، کمبود حجم مایع[4](FVD) ایجاد می شود. کاهش حجم مایعات بدلیل از دست دادن مایعات بدن ، بخصوص در صورتی که مایعات مصرفی همزمان کاهش یابد ، ایجاد می شود. خردسالان ، افراد مسن و یا بیماران روانی ( که مصرف مایعات کمی دارند) عمدتا" در معرض خطر هیپوولمی هستند.

علل FVD عبارتند از : از دست رفتن مایعات بطور غیر طبیعی ( استفراغ ، اسهال، ساکشن ترشحات گوارشی ، تعریق ) و کاهش مصرف مایع ( تهوع یا عدم دسترسی به مایعات) ، سایر عوامل خطرزا شامل دیابت بیمزه، نارسائی غده فوق کلیوی، دیورز اسموتیک ، خونریزی و کوما می باشد. شیفت مایع به فضای سوم یا حرکت مایع از گردش خون به سایر فضاهای بدن ( ادم اندامها ، آسیت) نیز ممکن است سبب ایجادFVD شود.

تظاهرات بالینی

FVD بسته به میزان اتلاف مایع بصورت خفیف ، متوسط و شدید تظاهر می یابد. علائم FVD عبارتست از : کاهش شدید وزن ، کاهش تورگور پوستی ، کم شدن حجم ادرار ، غلیظ شدن ادرار ، هیپوتانسیون ارتوستاتیک یا مثبت شدن Tilt test( افت فشار خون سیستولیک بیش از mm Hg15 حین تغییر وضعیت بیمار از حالت خوابیده به نشسته ) ، نبض سریع (تاکیکاردی ) و ضعیف ( فیلی فرم ) ، کاهش فشار ورید مرکزی ، پوست سرد و نمناک ، بیحالی و افت درجه حرارت بدن ، در افراد سالخورده بدلیل کاهش خاصیت ارتجاعی پوست ، بجای کنترل تورگور پوستی ، بررسی قوام و وضعیت زبان بیمار قابل اطمینان  است . در بیماران مبتلا به کمبود حجم ، نسبت BUN خون به کراتینین سرم افزایش می یابد ( بیش از 20به 1)

اقدامات درمانی و مراقبت پرستاری در FVD:

در موارد FVD خفیف تا متوسط مصرف مایعات خوراکی و در موارد شدید ، استفاده از مایع درمانی وریدی ارجحیت دارد. محلولهای الکترولیتی ایزوتونیک( مانند رینگر لاکتات یا نرمال سالین 9/.% ) جهت افزایش حجم پلاسما کاربرد دارد. در صورت نرمال شدن فشار خون بیمار از محلول های هیپو تونیک ( مانند کلرید سدیم 45/.% ) استفاده می شود تا هم آب و الکترولیت های لازم را جهت دفع مواد دفعی ناشی از سوخت و ساز توسط کلیه تامین نمایند. اندازه گیری و ثبت I&O یکی از قسمت های مهم ارزیابی بیمار می باشد و شناخت هر گونه انحراف I&O لازم است ( کاهش تدریجی ادراری می تواند نشانه مکانیسم تطبیقی بدن در اختلال مایع هیپر اسمولار یا FVD باشد) . اندازه گیری دقیق I&O می تواند به تشخیص بیماران در معرض خطر و یا مبتلا به اختلال مایع ، الکترولیت کمک می کند. می بایست کنترل I&O در مراکز درمانی برای بیماران تب دار ، بعد از پروسیجرهای خاص ، مبتلا به نارسائی قلبی ، بیماران بدحال ، و بیماران کلیوی بدقت انجام گیرد.

کنترل میزان جذب و دفع مایعات هر 8 ساعت ، توزین روزانه ، بررسی وضعیت همودینامیک ( کنترل علائم حیاتی ، فشار ورید مرکزی ) ، کنترل تورگور پوستی و قوام زبان بیمار در بیماران FVD ضرورت دارد.

افزایش حجم مایعات (هیپرولمی )

فزونی حجم مایعات[5] (FVE) به افزایش حجم مایع در مایع خارج سلولی ( ناشی از احتباس غیر طبیعی آب و سدیم ) گفته می شود. عواملی که به بروز FVE کمک می کنند شامل نارسائی احتقانی قلب ، نارسائی کلیوی ، سیروز کبدی و مصرف مقادیر زیاد نمک .

تظاهرات بالینی

علائم FVE ناشی از انبساط حجم ECF بوده و شامل ادم ( اغلب در اطراف چشمها ، اندلامها، و ناحیه خاجی ) افزایش وزن ، اتساع وریدهای گردنی ، تنگی نفس و رال ریوی ، افزایش ضربان قلب ، افزایش فشار نبض ، افزایش دفع ادرار ، در گرافی قفسه سینه علائم احتقان ریوی دیده می شود. کاهش BUN و هماتوکریت از یافته های آزمایشگاهی است .

اقدامات درمانی و مراقبت های پرستاری در FVE

قطع مصرف مایعات وریدی ، استفاده از داروهای دیورتیک و محدود کردن مصرف مایعات و سدیم از جمله اقدامات درمانی است . در صورت موثر نبودن درمان داروئی ، می توان از همودیالیز یا دیالیز صفاقی استفاده نمود.

از جمله مراقبت های پرستاری در FVE :

  1. کنترل جذب و دفع
  1. توزین روزانه بیمار
  1. کنترل ادم اندامها 
  1. سمع صداهای ریوی از نظر وجود رال و...... را می توان ذکر کرد. 

جایگزینی داخل وریدی مایعات و الکترولیت ها 

جایگزینی داخل وریدی شامل: TPN، درمان وریدی مایع و الکترولیت ( کریستالوئید)،  خون و فرآورده های آن (کلوئید) می باشد.

 

متن اصلی مقاله اینجا

 


[1] -Intra  Cellular Fluid

[2] -Extra Cellular Fluid

[3] -Homeostasis

[4] -Fluid volume Deficit

[5] -Fluid Volume Excess

[6] -Scalp Vein

[7] -Central Venous Access Device

[8] -Peripheral Inserted Central Catheter

منبع:شبکه بهداشت و درمان سمیرم

 

مطالب مرتبط:

آدنوزین تری فسفات (Adenosine triphosphate)

سیستم های انرژی بدن 

فسفاژن چیست 

اسید لاکتیک

لاکتات
لیپولیز 
گلوکونئوژنز 
گلیکولیز 
کم آب شدن بدن 
گلیکوژن 
کاتابولیسم 
آنابولیسم چیست 
متابولیسم چیست 
کربوهیدرات 
الکترولیت 
بیوشیمی 
آناتومی 
فیزیولوژی 
بیولوژی 

 

طبقه بندی مطالب وبلاگ فیزیوتراپی

مقالات فیزیوتراپی 

اخبار کنگره ها و سمینارهای فیزیوتراپی 

مهمترین اخبار دکترای حرفه ای فیزیوتراپی

مقالات استخوان شناسی

مقالات آناتومی اندام فوقانی 

مقالات آناتومی اندام تحتانی

مقالات آناتومی ستون فقرات 

مقالات حرکت شناسی (کینزیولوژی)

مقالات سیستم عضلانی-اسکلتی، بیماری ها و اختلالات مربوطه

مقالات شکستگی استخوانها و جراحی های ارتوپدی

مقاله های دستگاه عصبی مرکزی و محیطی (CNS & PNS)

مقالات سیستم عصبی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقالات سیستم تنفسی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مقاله های سیستم حسی، درد و موضوعات آن

مقالات سیستم عروقی، بیماریها و اختلالات مربوطه

مطالب و موضوعات متفرقه (مقالاتی درباره فشار خون، دیابت، بیوفیزیک، رادیولوژی،فیزیولوژی و تست خون، برخی از بیماری ها و...)