استخوان سازی نابجا (Heterotopic ossification)

هتروتوپیک اسیفیکیشن (HO)

 

به ساخته شدن استخوان حقیقی در ناحیه یا بخشی از بدن که برخلاف جایگاه طبیعی یا اصلی آن باشد استخوان سازی نابجا یا هتروتوپیک اسیفیکیشن(Heterotopic ossification) می گویند. استخوان سازی نابجا اشاره به ایجاد استخوان در بافت نرم (Soft tissue) دارد. بنابراین تحت شرایطی خاص ممکن است در بافت هایی چون لیگامان (رباط)، کپسول مفصلی، تاندون، پریوست و عضله، استخوان سازی رخ دهد. مفاصل ران (هیپ) و آرنج شایع ترین مفاصل درگیر درارتباط با استخوان سازی نابجا هستند. همچنین در مفاصل دیگر همانند شانه یا زانو نیز ممکن است اتفاق افتد.


تصویر زیر هتروتوپیک اسیفیکیشن را در مفصل ران نشان می دهد:


 

 

شکل زیر هتروتوپیک اسیفیکشن را در ناحیه آرنج و ساعد نشان می دهد:

 

 

اگر استخوان سازی در بافت عضلانی ایجاد گردد میوزیت اسیفیکانس (Myositis ossificans) گفته می شود. در گذشته به استخوان سازی نابجا، میوزیت اسیفیکانس می گفتند.

هتروتوپیک اسیفیکیشن بیشتر در بیمارانی که دارای نقص های نورولوژیک هستند اتفاق می افتد که در این ارتباط می توانیم به آسیب طناب نخاعی (Spinal cord injury) اشاره کنیم. همچنین در موارد آسیب ضربه ای مغز (Traumatic brain injury) احتمال استخوان سازی نابجا افزایش می یابد (به خصوص در مواردی که همراه با شکستگی اندام باشد). 

در سوختگی های شدید و در کودکان (به خصوص در شکستگی های ناحیه آرنج) نیز دیده می شود. در بیماری پاژه (Paget’s Disease) و هایپراستوزیس اسکلتی ایدیوپاتیک منتشر (Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis) احتمال استخوان سازی نابجا وجود دارد. هایپراستوزیس اسکلتی ایدیوپاتیک منتشر تمایل به درگیری لیگامان های ستون فقرات به خصوص لیگامان طولی جلویی دارد.

استخوان سازی نابجا می تواند به دنبال شکستگی های شدید یا پس از جراحی های ارتوپدی به خصوص پس از آرتروپلاستی (تعویض مفصل) ران رخ دهد.

 

پاتوفیزیولوژی هتروتوپیک اسیفیکیشن

تحت شرایط خاصی، پروتئین های مورفوژنتیک استخوان (Bone morphogenetic proteins) ممکن است سلول های بنیادی (Stem cells) اولیه را در بافت نرم جهت تشکیل استئوبلاست ها تحریک کنند.

علایم و نشانه های هتروتوپیک اسیفیکیشن

ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:

*درد

*کاهش یا محدودیت دامنه حرکتی مفصل

*توده قابل لمس

*آسیب پوست در بیماران با ضایعه نخاعی

 

تشخیص

ابزارهای تشخیصی عبارتنداز:

*رادیوگرافی معمولی

*اسکن استخوان (Bone scan) یا اسکن هسته ای استخوان (Nuclear bone scan) جهت تشخیص زودهنگام

 

درمان استخوان سازی نابجا

درمان ممکن است در ارتباط با موارد زیر باشد:

 

*پرتو درمانی (Radiation therapy)

*دارودرمانی طبق نظر متخصص مربوطه

*فیزیوتراپی جهت کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی. فیزیوتراپی ازطریق حرکات فعال (اکتیو) کنترل شده می تواند به حفظ دامنه حرکتی مفصل کمک کند.

*درمان جراحی به خصوص در موارد گرید چهار

نویسنده: فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار