سیستم عصبى، اجتماعى از سلول ها است که بخشى از آنها در تشکیل شبکه ارتباطى و بخشى دیگر هم در تشکیل ماده محافظ این شبکه شرکت مى ‏کنند.

شبکه ارتباطى به وسیله نورونها شکل مى ‏گیرد.سلول هاى شبکه ارتباطى براى دریافت و ایجاد جریان عصبى و همچنین انتقال این جریان به سایر نورونها و همچنین سلول هاى حساسه، متمایز شده اند. مغز انسان تقریبا از ۱۰۱۲ نورون تشکیل شده است. 

سلول هاى محافظ سیستم عصبى شامل نوروگلیاها است که به معنى متصل ‏کننده نورونها به همدیگر مى ‏باشند (Nerve Glue). این سلول ها نه تنها در نگهدارى و محافظت نورونها در یک محیط محدود و مخصوص بسیار مؤثرند، بلکه باعث افزایش سرعت انتقال ایمپالسهاى الکتریکى در طول آکسون نیز مى ‏شوند.تعداد سلول هاى نورگلیا در مغز انسان، ده برابر بیشتر از تعداد نورونهاى موجود در مغز است.

سیستم عصبى اکثر حیوانات به دو قسمت سیستم عصبى محیطى (PNS) و سیستم عصبى مرکزى (CNS) تقسیم مى‏شوند.

تصاویر زیر:



سیستم عصبى محیطى(Peripheral nervous system)

سیستم عصبى محیطى، ارتباطى را بین دستگاه اعصاب مرکزى و قسمتهاى مختلف بدن و محیط خارج به وجود مى ‏آورد. این سیستم متشکل از قسمتهاى زیر است:

1- بخشهاى حسى که از رسپتورهاى حسى ساخته شده‏ اند.
2- بخشهاى حرکتى که براى ایجاد فعالیتهاى عضلانى و یا فعالیتهاى ترشحى، فرمانهایى را به ارگانهاى مربوطه صادر مى‏ نمایند.
3- نورونهاى آورنده اولیه.

بخشهاى حرکتى شامل رشته‏ هاى حرکتى سوماتیک (بدنى)،گانگلیونهاى اتونومیک و بالاخره رشته‏ هاى اتونومیک هستند.

رشته ‏هاى اتونومیک شامل بخش های زیر هستند:
-سمپاتیک

-پاراسمپاتیک

-انتریک (روده‏اى)

رشته ‏هاى حرکتى سوماتیک، باعث انقباض عضلات اسکلتى بدن شده و رشته‏ هاى حرکتى اتونومیک در تحریک و همچنین مهار فعالیت عضلات صاف، غدد و عضله قلب نقش مهمى را ایفا مى‏ کنند. سلسله اعصاب سمپاتیک، کل ارگانهاى بدن را براى انجام فعالیتهاى حیاتى آماده نگه مى ‏دارند و این عمل در حالى انجام مى ‏گیرد که سلسله اعصاب پاراسمپاتیک و انتریک در حال انجام دادن فعالیتهاى عادى خودشان هستند.

سیستم عصبى مرکزی(Central nervous system)

سیستم عصبى مرکزى شامل نخاع شوکى و مغز است.
قسمتهاى مختلف مغز انسان براساس پیدایش آنها در دوران جنینى به پنج ناحیه تقسیم مى ‏شوند که عبارتند از:

۱-میلانسفالون (Myelencephalon)

 ۲-متانسفالون (Metencephalon) 

۳-مزانسفالون (Mesencephalon)

۴- دیانسفالون (Diencephalon) 

۵-تلانسفالون (Telencephalon)

تصویر زیر:

 

 

چگونگى تشکیل سیستم اعصاب مرکزى بدین طریق است که در ضمن نمو جنین یک قسمت از لوله عصبى نخاع شوکى را مى ‏سازد و انتهاهاى سرى لوله عصبى که به مغز تبدیل خواهد شد، ابتدا سه برجستگى به نام حبابهاى مغزى اولیه را تشکیل مى ‏دهد، این حبابها عبارتند از:

1- مغز قدامى (جلویی) یا Forebrain
2- مغز میانى یا  Midbrain
3- مغز خلفى (پشتی) یا  Hindbrain که به طناب نخاعى پیوسته است

در قسمت زیر چگونگى تشکیل بخشهاى مختلف مغزى انسان نشان داده شده است:

-حباب مغزى قدامى (پروزنسفالون) شامل:
تلانسفالون- دیانسفالون

-حباب مغزى میانى (مزانسفالون) عبارتنداز:
پایه‏هاى مغزى- تکمه‏هاى چهارگانه

-حباب مغزى خلفى (رومبانسفالون) شامل:
متانسفالون- میلانسفالون

 تلانسفالون نیمکره‏ هاى مغز و دیانفسالون عناصر اطراف بطن میانى را که مبدأ پیدایش تالاموس، هیپوتالاموس، ساب ‏تالاموس و اپى‏ تالاموس است، به وجود مى‏ آورد.متانسفالون،پل مغزى و مخچه را ایجاد مى ‏کند و میلانسفالون بصل‏النخاع را به وجود مى ‏آورد.

منبع:

از کتاب ساختار و عملکرد سیستم عصبی-عضلانی به ترجمه و تدوین نویسنده وبلاگ(فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار).چاپ فجر.بهار ۱۳۸۵

منابع (References)

-نراقى،محمد على؛ حاجى حسینى، داود.ترجمه: نوروآناتومى W.C. Wongck.انتشارات جعفرى.
-آمرى نیا، رضا؛ بهروزى راد، نازیلا. ترجمه: ساختمان و عمل مغز و اعصاب پرفسور ویلیام ویلیس. مؤسسه انتشارات تلاش.
-کوثریان، سید حسین.نوروآناتومى (کالبدشناسى سلسله اعصاب مرکزى). مؤسسه انتشارات باورداران.
-شادان، فرخ.ترجمه: فیزیولوژى پزشکى پرفسور آرتورگایتون. جلد دوم، انتشارات شرکت سهامى چهر.

-میناگر،علیرضا و وثوق آزاد، ژاک. ترجمه: نوروآناتومی پایه و کاربردی پرفسور فیتزجرالد.انتشارات دانش پزوه

منبع تصاویر:

-http://www.morphonix.com/
-http://www.mhhe.com/

لینک مرتبط با موضوع به انگلیسی:

http://faculty.washington.edu/chudler/nsdivide.html#cns

*استفاده از مطالب فقط در صورت ذکر منبع وبلاگ مجاز است.