دستگاه عصبی-عضلانی-اسکلتی و اختلالات آن

فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار،اعصاب،عضلات،مفاصل،مغز،فیزیوتراپی،درد،ستون فقرات،ارتوپدی،شکستگی،آسیب های ورزشی،ضایعات نخاعی،درد شانه،درد زانو،درد کمر،توانبخشی،قلب و عروق،استخوانها

کمردرد

ستون فقرات از 33 مهره تشکیل شده است. مهره ها در ستون فقرات شامل ۷ مهره در ناحیه گردن,12 مهره پشتی,5 مهره کمری,5مهره خاجی و چهار مهره دنبالچه ای هستند که البته مهره های خاجی و دنبالچه ای به یکدیگر جوش خورده و مهره واحدی محسوب می شوند.

 

تصاویر زیر:

 

 

مهمترین وظیفه ستون فقرات محافظت از طناب نخاعی(spinal cord),تحمل وزن سر و تنه و همچنین انتقال دهنده وزن به اندام تحتانی است.
هر مهره شامل یک جسم مهره در قسمت جلویی و یک قوس مهره ای در عقب می باشد.جسم مهره و قوس مهره ای به گونه ای اتصال دارند که کانال نخاعی را به وجود می آورند.نخاع در طول ستون فقرات از ناحیه گردنی تا قسمت اولین یا دومین مهره کمری امتداد می یابد و ریشه های عصبی در طول نخاع بصورت حسی یا حرکتی از طریق سوراخ های بین مهره ای از نخاع منشعب می شوند.مسیر اعصاب حسی به سمت نخاع و از آنجا به سمت مغز است و مسیر اعصاب حرکتی به سمت محیط مثلا عضلات می باشد.تعداد اعصاب نخاعی 31 جفت که شامل 8 زوج گردنی,12 زوج پشتی, 5 زوج کمری, 5 زوج خاجی و یک زوج دنبالچه ای می باشد.به قسمت پایانی تنه نخاع که بین اولین و دومین مهره کمری پایان می یابد به دلیل مخروطی شکل بودن,مخروط انتهایی(conus medullaris) می نامند و از این قسمت انتهایی به بعد, ریشه های اعصاب در کانال نخاعی به صورت دم اسب خارج می شوند,بنابراین به ناحیه دم اسبی(cauda equina) معروف است.

بین هر دو مهره دیسک بین مهره ای که از جنس غضروف می باشد قرار می گیرد.مهره ها و دیسک ها به گونه ای اتصال دارند که امکان حرکات مختلف خم و صاف شدن(فلکشن-اکستنشن),خم شدن جانبی(لترال فلکشن) و چرخش به طرفین(روتیشن) را به ستون فقرات می دهند.یکی از وظایف مهم دیسک بین مهره ای تحمل وزن و کاهش شدت ضربات به ستون فقرات می باشد.



انواع کمردرد(LBP):

1- درد های مکانیکی

2-درد های احشایی

3-درد های التهابی و عفونی

4-درد ناشی از تومورها

5-درد های عصبی-روانی

6-درد ناشی از بیماری روماتیسمی

7-دردهای عروقی

 

با توجه به اینکه دردهای مکانیکی شایعترین علت درد های ناحیه کمر محسوب می شوند,از میان علل درد ناحیه کمری فقط به این قسمت که در ارتباط با درمان فیزیوتراپی قرار می گیرد می پردازیم.

انواع درد مکانیکی ستون فقرات کمری

1-کشیدگی,پیچ خوردگی و فشار به عناصر ناحیه کمر

2-فتق دیسک بین مهره ای

3-لیزخوردن مهره کمری

4-انحراف جانبی ستون فقرات

5-استئوآرتریت

6-تنگی کانال نخاعی

7-شکستگی-دررفتگی در ناحیه کمری

کشیدگی,پیچ خوردگی و فشار به عناصر ناحیه کمر:این نیروها بیشترین علت درد مکانیکال و در عینحال شایع ترین عامل درد ناحیه کمری می باشند.فشارهای شدید(ضربه ای) یا غیرنرمال(در طول یک دوره زمانی) به ستون فقرات کمری باعث تحت کشش قرارگرفتن عضلات,تاندونها,رباط ها,کپسول مفصلی در ناحیه مفاصل فاست(facet joint) و فاسیای عضلات می گردند.آسیب به این عناصر یک عامل بسیار مهم درد می باشد.البته کشیدگی عناصر ناحیه کمری ازطریق اسپاسم عضلانی که یک واکنش رفلکسی حاصل از عضلات مربوطه و یا ازطرف عضلات مجاور می باشد باعث تشدید درد می گردد.

حفظ یک وضعیت ثابت بدن (در یک مدت زمان طولانی) باعث خستگی عضلات ستون فقرات می شود و فشار مربوطه به صورت جبرانی به لیگامان ها(رباطها) ومفاصل بین مهره ای در قسمت پشتی(مفاصل فاست) وارد شده و پدیده درد به دلیل آسیب این عناصر,تجمع مواد زاید ناشی از خستگی عضلانی و اسپاسم عضلات ایجاد می گردد.

کوتاهی عضلات پشت ران(عضلات همسترینگ) به علت کاهش تحرک ناحیه لگن و افزایش حرکت در ناحیه کمری یک عامل درد کمر درطی زمان محسوب می شود که علت آن کاهش ثبات مفاصل ناحیه کمر می باشد.همچنین کوتاهی عضلات ناحیه کمر(کاهش انعطاف پذیری) به دلیل اختلال در حرکات کمر و لگن باعث کشیدگی عناصر پشتی(عضلات و لیگامان) می گردد و درنتیجه درد ایجاد می شود.

فتق دیسک بین مهره ای(Disc Herniation): هر دیسک که بین دو مهره قرار می گیرد از دو قسمت تشکیل شده است.یک قسمت محیطی بنام آنولوس فیبروزوزس(Anolous Fibrosus) و یک قسمت مرکزی بنام هسته دیسک یا نوکلئوس پالپوزوس(Nucleous Pulposus).کشیدگی-پیچ خوردگی و فشار به ناحیه کمر که به عناصر پشتی ستون فقرات آسیب وارد می کند و در قسمت فوق توضیح داده شد, می تواند به دیسک یا دیسک های بین مهره ای که در جلو بین دو جسم مهره ای قرار می گیرد نیز صدمه وارد کند.هر دو قسمت محیطی و مرکزی دیسک آسیب پذیرند ولی اصطلاح فتق زمانی کاربرد دارد که قسمت مرکزی دیسک باعث پارگی قسمت محیطی آن گردد .

آسیب های خفیف دیسک معمولا درد موضعی ایجاد می کنند که می تواند به علت صدمه قسمت محیطی دیسک که از عصب سینوورتبرال تغذیه می شود ایجاد گردد و یا به علت تورم دیسک بین مهره ای که هنوز به مرحله فتق نرسیده ولی به علت فشا ر ثانویه به اطراف درجاتی از درد را ایجاد کند.این حالت آسیب جدی محسوب نمی شود,مگر اینکه با ادامه نیروهای غیرنرمال باعث ازهم گسیختگی لایه محیطی و بیرون زدگی هسته دیسک و فشار به لیگامان طولی خلفی و ریشه های اعصاب نخاعی گردد و با توجه به میزان فشار به ریشه های عصبی حالات متفاوتی از درد را ایجاد می کند.

درصورت فشار به ریشه های عصبی در ناحیه کمر به علت فتق دیسک,درد رادیکولار(Radicular Pain)ایجاد می گردد که می تواند تا کل اندام تحتانی امتداد یابد.البته چون در ناحیه کمر دیسک های L4-L5 و L5-S1 بیشتر تحت فشار قرار می گیرند بنابراین بیشتر درد عصب سیاتیک که مربوط به پشت اندام تحتانی است بوجود می آید.یک نکته بسیار مهم درارتباط با درد عصب سیاتیک که بسیاری از بیماران ذکر می کنند این است که درد را در ناحیه کمر حس نمی کنند و فقط از درد ناحیه پشت پا شکایت دارند که لازم است در این مورد توجیه شوند.این مسئله بیشتر به علت پارگی کامل لایه محیطی دیسک می باشد که فشار را از روی ناحیه کمر برمی دارد.چون قسمت هسته فاقد عصب دهی بوده و عموما قسمتی از لایه محیطی است که توسط عصب سینوورتبرال عصب دهی می شود.

درد های رادیکولار همچون سیاتیک با خم کردن ستون فقرات,نشستن,انجام فعالیت,سرفه و عطسه افزایش و با استراحت کاهش می یابد.اگر علائم فتق دیسک شدید نباشد با درمان محافظه کارانه(کنسرواتیو) که می تواند درمان دارویی,استراحت و فیزیوتراپی باشد تا حد زیادی مشکل بیمار را برطرف کرد ولی اگر شدت علائم خیلی شدید باشد و با MRI و میلوگرافی نیز تائید گردد نیاز به عمل جراحی دارد.

بیمارانی که تحت عمل جراحی قرار می گیرند معمولا دو دسته اند: یا درجاتی از آسیب عصبی قبل از عمل ایجاد شده بود و یا فاقد این حالت بودند که باید بعد از عمل جراحی تحت درمان تکمیلی فیزیوتراپی قرار گیرند;به خصوص بیمارانی که قبل از عمل درجاتی از صدمه عصبی ایجاد شده بود.

لیزخوردن مهره کمری(Spondylolisthesis): به لیزخوردن مهره بالایی بر روی مهره پایینی اسپوندیلولیستزیس می گویند که چهار درجه دارد وگرید چهار شدیدترین حالت می باشد و نیاز به عمل جراحی دارد.شایع ترین حالت لیزخوردگی, حرکت مهره پنجم کمر(L5) بر روی مهره خاجی یا ساکروم(S1) می باشد.عواملی چون فشار شدید,شکستگی ها,تومورها,برخی از عوامل مادرزادی و یا تغییرات تخریبی در ناحیه پشتی مهره ها می توانند باعث بروز این حالت شوند.لیزخوردگی ها به خصوص درجات شدید آن باعث فشار به عناصر عصبی نخاع می گردند.درجات پایین لیزخوردگی به درمان کنسرواتیو جواب می دهد و فیزیوتراپی در این زمینه موثر است.انجام تمریناتی که باعث افزایش ثبات ستون فقرات می گردند و تحت عنوان تمرینات Active Spinal Stabilization معروف اند با توجه به وضعیت بیماربسیار کمک کننده می باشند.هدف اصلی از انجام این گونه تمرینات, تقویت عضلات عمقی ستون فقرات می باشد که نوع تمرینات و شدت آن ازطریق فیزیوتراپیست کنترل می شود.

انحراف جانبی ستون فقرات (Scoliosis): به هرگونه انحراف ستون فقرات اسکولیوز می گویند که به دو صورت C Type و S Type وجود دارد.در نوع C یک قوس و در نوع S دو قوس غیرنرمال ایجاد می شود.میزان قوس در افراد مبتلا به این بیماری متفاوت می باشد که خود این مسئله نوعی از درجه بندی را ایجاد می کند.در اسکولیوز به دلیل غیرقرینگی و ابنرمال بودن ستون فقرات,نیروها ی وارده به آن حتی درصورت نرمال بودن باعث فشار به عضلات, رباطها, دیسک های بین مهره ای و مفاصل فاست می گردد و درنتیجه منجربه تشدید درد در ستون فقرات به خصوص ناحیه کمر می گردد.

البته اسکولیوز به دو صورت غیرساختمانی(Mobile) و ساختمانی(Fixed) وجود دارد که طبقه بندی دیگری در ارتباط با این بیماری است که جهت نوع درمان مهم است.در نوع غیر ساختمانی که برگشت پذیر نیز خوانده می شود درصورت خم کردن تنه به جلو و یا دراز کشیدن اصلاح می شود.وضعیت های نادرست, کمردردها ی شدید به خصوص فتق دیسک, برخی از تومورها و اختلاف طول اندامها می توانند این حالت را ایجاد کنند.در نوع ساختمانی برخلاف نوع غیرساختمانی در حالت خم شدن به جلو انحراف و قوس ازبین نمی رود.اسکولیوز ساختمانی به دلیل نقص عضو, برخی از بیماری های عضلانی, بعضی از ناهنجاری ها ی مادرزادی ,بیماری های عصبی(فلج مغزی ,پولیومیلبت سیرنگومیلی و...) و گاها به دلایل ناشناخته (Idiopathic) در کودکان, نوجوانان و جوانان به وجود می آید.

اسکولیوز با توجه به نوع آن, میزان انحراف, سن بیمار و... نیاز به وسایل کمکی, فیزیوتراپی و یا عمل جراحی دارد.

استئوآرتریت(Osteoarthritis): در این بیماری به علت کاهش ارتفاع دیسک های بین مهره ای و تغیرات تخریبی(دژنراتیو) در مفاصل بین مهره ای (facet joint) که در قسمت پشتی مهره ها قراردارند, منجر به درد در نواحی مربوطه می شود که شدت علائم در بیشتر موارد به میزان آسیب بستگی دارد.آسیب های قبلی دیسک, چاقی, فعالیت های بدنی شدید در طول زندگی و افزایش سن زمینه های بروز بیماری استئوآرتریت(آرتروز) را هموارتر می کنند.

در بسیاری از موارد استئوآرتریت با ایجاد استئوفیت ها(استخوان سازی در حاشیه مهره ها) که اگر در قسمت عقب مهره ها ایجاد شود, ریشه ها ی عصبی را متاثرساخته و درنتیجه باعث درد می گردد.X-Ray کاهش فاصله مفصلی و استئوفیت ها را نشان می دهد.

تنگی کانال نخاعی(Spinal Canal Stenosis): با توجه به اینکه نخاع و ریشه های دم اسبی در کانال نخاعی قرار می گیرند , هر عاملی که باعث کاهش فضای کانال یا سوراخ های بین مهره ای(که محل خروج ریشه های اعصاب نخاعی می باشند) گردد به سبب فشار به نخاع یا ریشه های اعصاب منجر به درد خواهدشد.هرچه میزان تنگی کانال بیشتر باشد بیمار درد بیشتری را تجربه خواهد کرد.

مهمترین علل تنگی کانال نخاعی عبارتنداز:

-تنگی کانال مادرزادی

-بیماری استئوآرتریت

-فتق دیسک بین مهره ای

-ضخیم شدگی یا هیپرتروفی لیگامان زرد(فلاوم) و مفاصل فاست

-اسپوندیلولیستزیس

-ضایعه تومورال و عوامل عفونی

علائم تنگی کانال نخاعی:

خم شدن به جلو درد را کاهش می دهد و با صاف کردن تنه درد تشدید می شود.راه رفتن درد را تشدید می کند به طوریکه بیمار مجبور می شود توقف هایی را به هنگام پیاده روی داشته باشد.از علائم مهم تنگی کانال نخاعی,لنگش متناوب(Intermittent Claudication) می باشد.با نشستن و خم کردن تنه درد کاهش می یابد.عموما بیماران علایمی از سنگینی پاها, درد کمر, درد ناحیه پشتی ران و ساق پا را گزارش می کنند.بسیاری از بیماران از درد ناحیه کمر و ساق پاها شکایت دارند.CT-Scan و MRI جهت تشخیص بسیار کمک کننده اند.

یک نکته کلینیکی در ارتباط با لنگش متناوب(Intermittent Claudication) و برخی علائم مشابه بیماران با تنگی کانال نخاعی و بیماران با مشکل عروقی, این است که در تنگی کانال ایستادن و راه رفتن منجر به تشدید علائم و نشستن و خم کردن تنه باعث کاهش درد می گردد چون در حالت نشسته و خم شدن فضای کانال تا حدی افزایش می یابد و فشار از روی اعصاب برداشته می شود.درحالیکه بیماران با مشکلات عروقی, علائم با راه رفتن افزایش ولی با ایستادن کاهش می یابد.

شکستگی-دررفتگی در ناحیه ستون فقرات کمری:

شکستگی ها و درفتگی ها در نواحی کمر به دلیل آسیب مهر ه ها, رباطها, عضلات, مفاصل فاست و ریشه های عصبی ایجاد درد می کنند.در شکستگی هایی که عمل جراحی ضروری است به علت صدمات قبل از عمل, عوارض بعد از عمل و عوارض ناشی از بستری شدن با ایجاد اختلال در سیستم وضعیتی(پوسچر)باعث درد ناحیه کمری می شوند.انجام فیزیوتراپی با هدف اصلاح سیستم عصبی-عضلانی-اسکلتی (نوروماسکولواسکلتال) فرد بیمار, که به یک ارزیابی از کل ساختار و پوسچر فرد می انجامد لازم و ضروری است.

تهیه و تنظیم: فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار

مطالب مرتبط:

کمردرد

 

*استفاده از مطالب فقط درصورت ذکر منبع یا لینک مجاز است*

  
نویسنده : ابراهیم برزکار ; ساعت ٦:۱٥ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱٢ شهریور ۱۳٩۱

فتق دیسک بین مهره ای

صفحه فتق دیسک بین مهره ای که در سایت ویکی پدیا ایجاد کردم:

فتق دیسک بین مهره‌ای (به انگلیسی: Intervertebral Disc Herniation)به معنای آزاد شدن بخش مرکزی دیسک از قسمت محیطی آن است.

هر دیسک از دو قسمت تشکیل شده‌است که عبارتنداز:

-قسمت محیطی بنام آنولوس فیبروزوس[۱] 

 

-قسمت مرکزی بنام هسته دیسک یا نوکلئوس پالپوزوس[۲].

 

تصویر ذیل:



دیسک های بین مهره ای انعطاف پذیر بوده و هر دیسک بین دو مهره قرار می گیرد.کشیدگی،پیچ خوردگی و فشار به ناحیه کمر که به عناصر پشتی ستون فقرات آسیب وارد می‌کند،می ‌تواند به دیسک یا دیسک‌های بین مهره‌ای که در جلو بین دو جسم مهره‌ای قرار می‌گیرد نیز صدمه وارد کند.

هر دو قسمت محیطی و مرکزی دیسک آسیب پذیرند ولی اصطلاح فتق زمانی کاربرد دارد که قسمت مرکزی دیسک بین مهره ای به علت پارگی بخش محیطی آن به بیرون راه یابد. فتق هسته ممکن است درنتیجه اعمال نیروهای بیش از اندازه،نیروهای کم اما مداوم و مکرر بر روی دیسک و یا وجود آنولوس معیوب پیش آید[۳].

فهرست مندرجات [نهفتن]

۱ علایم و نشانه ها 
۲ درمان 
۳ پانویس 
۴ جستارهای وابسته 
۵ منابع 


  علایم و نشانه ها

آسیب‌های خفیف دیسک معمولا درد موضعی ایجاد می‌کنند که می‌تواند به علت صدمه قسمت محیطی دیسک باشد و یا به علت تورم دیسک که هنوز به مرحله فتق نرسیده ولی به دلیل فشار ثانویه به اطراف درجاتی از درد را ایجاد می کند.این حالت آسیب جدی محسوب نمی‌شود,مگر اینکه با ادامه نیروهای غیرطبیعی باعث ازهم گسیختگی لایه محیطی و بیرون زدگی هسته دیسک و فشار به رباط طولی پشتی و ریشه های اعصاب نخاعی گردد و با توجه به میزان فشار به ریشه‌های عصبی حالات متفاوتی از درد را ایجاد می‌کند.

تصویر زیر:



درصورت فشار به ریشه‌های عصبی در ناحیه کمر به علت فتق دیسک,درد ناشی از فشار ریشه عصب یا درد رادیکولار[۴]ایجاد می‌گردد که می‌تواند تا کل اندام تحتانی امتداد یابد.البته چون در ناحیه کمر دیسک‌های L۴-L۵ و L۵-S۱ بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرند بنابراین بیشتر درد عصب سیاتیک که مربوط به پشت اندام تحتانی است بوجود می‌آید. دردهای انتشاری(رادیکولار)همچون سیاتیک با خم کردن ستون فقرات,نشستن,انجام فعالیت,سرفه و عطسه افزایش و با استراحت کاهش می‌یابد.

  درمان

اگر علائم فتق دیسک شدید نباشد با درمان محافظه‌کارانه که می‌تواند درمان دارویی,استراحت و فیزیوتراپی باشد تا حد زیادی مشکل بیمار را برطرف کرد ولی اگر شدت علائم خیلی زیاد باشد و با ام آر آی(MRI) و میلوگرافی نیز تائید گردد نیاز به عمل جراحی دارد.

بیمارانی که تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند معمولا دو دسته‌اند: یا درجاتی از آسیب عصبی قبل از عمل ایجاد شده بود و یا فاقد این حالت بودند که باید بعد از عمل جراحی تحت درمان تکمیلی
فیزیوتراپی قرار گیرند;به خصوص بیمارانی که قبل از عمل درجاتی از صدمه عصبی ایجاد شده بود.

 پانویس

↑ Anolous Fibrosus 
↑ Nucleous Pulposus 
↑ ناصری، نسرین. فیزیوتراپی در ضایعات ارتوپدیک.ص 266 
↑ Radicular Pain 
‎‎
 جستارهای وابسته

-کمردرد 
-آسیب طناب نخاعی 
-تنگی مجرای نخاعی 

 منابع

-ناصری، نسرین. فیزیوتراپی در ضایعات ارتوپدیک. چاپ اول، صبح سعادت، ISBN 4-7-93408-964. ‏ 
-قاضى جهانى، بهرام, ترجمه مبانى طب سسیل، بیماریهاى مغز واعصاب. مرکز نشر اشارت 
-اعلمی هرندی, بهادر, اصول ارتوپدی و شکسته بندی, چاپ ششم,نشر فروغ اندیشه
 

مطالب مرتبط:

کمردرد

 

استخوان شناسی

 

حرکت شناسی (کینزیولوژی) 

 

فیزیوتراپی و کاربردهای آن

 

سیستم عضلانی-اسکلتی، بیماری ها و اختلالات مربوطه

 

  
نویسنده : ابراهیم برزکار ; ساعت ۱:۱۸ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٩ شهریور ۱۳٩۱

کمردرد

صفحه علت های درد کمر (کمردرد) که در سایت ویکی پدیا (Wikipedia) ایجاد کردم:

کمردرد (به انگلیسی: Low Back Pain) مشکل و شکایت شایعی است که بسیاری از افراد در طول زندگی با آن روبرو می‌شوند. آمار نشان می‌دهد که ۸۰٪ از افراد در دوران زندگی خود حداقل یک مرتبه به علت کمردرد به پزشک مراجعه کرده اند[۱].اگرچه علت کمردرد در بسیاری از بیماران ازطریق گزارش‌های بیمار,تست‌های بالینی و آزمایشگاهی و همچنین تجهیزات بخش پزشکی قابل شناسایی است، ولی به دلیل شایع بودن دردهای ناحیه کمر و عوامل مختلفی که در ایجاد آن نقش دارند, تشخیص واقعی و اصلی کمردرد را دچار مشکل می‌کند.
در ستون فقرات، درصورت ضایعه و درگیرشدن عناصر حساس به درد همانند ماهیچه‌ها و تاندون آنها، رباط‌ها، فاسیا، مفاصل بین مهره‌ای پشتی (مفاصل فاست یا آپوفیزیال)، اعصاب نخاعی و ریشه‌های آنها، عروق خونی و طناب نخاعی به هر دلیلی، احتمال ایجاد درد وجود دارد که ممکن است در همان ناحیه و یا نقاط دورتری احساس گردند.

 تصویری شماتیک از قسمت انتهایی ستون فقرات:



فهرست مندرجات

۱ ستون فقرات
۲ علل دردهای کمری 
۲.۱ علل مکانیکال دردهای کمری
۲.۲ درد کمر با منشاء احشایی
۲.۳ درد التهابی کمر
۲.۴ درد به علت وجود تومور
۲.۵ درد ناشی از بیماری عفونی
۲.۶ درد کمر با منشاء عروقی
۲.۷ درد کمر با منشاء روانی
۲.۸ علل دیگر
۳ معاینه
۴ تشخیص
۵ درمان
۶ اصول پیشگیری
۷ پانویس
۸ منابع
ستون فقرات
ستون فقرات شامل 33 مهره به صورت ذیل است:
-هفت مهره گردنی
-دوازده مهره پشتی
-پنج مهره کمری
-پنج مهره خاجی که در افراد بالغ به یک استخوان خاجی یا ساکروم تبدیل شده‌اند.
-چهار مهره دنبالچه‌ای که در بالغین یک استخوان دنبالچه یا کوکسیکس را ایجاد می‌کنند.
هر مهره از دو قسمت تشکیل می‌گردد:
-جسم مهره در جلو
-قوس مهره در پشت

تصویر ذیل:


جسم و قوس هر مهره به گونه‌ای به یکدیگر اتصال می‌یابند که سوراخ مهره‌ای را ایجاد می‌کنند. سوراخ‌های مهره‌ای در طول ستون فقرات، مجرای نخاعی (مهره‌ای) را به وجود می‌آورند. مجرای نخاعی، طناب نخاعی را در خود جای می‌دهد که به انتهای ترین قسمت آن، مخروط انتهایی می‌گویند. طناب نخاعی (نخاع شوکی) در محل سوراخ پس سری آغاز شده و در مهره اول یا دوم کمری (L1 یا L2) پایان می‌یابد [۲].
بین جسم هر دو مهره، یک دیسک بنام 
دیسک بین مهره‌ایقرارمی گیرد. دیسک‌های بین مهره‌ای نقش بسیار مهمی در کاهش فشار به ساختارهای ستون فقرات و همچنین تسهیل حرکات آن دارند. هر دیسک خود شامل دو قسمت است:
-بخش مرکزی بنام هسته دیسک
-بخش محیطی بنام آنولوس فیبروزوس

 

در ستون مهره ای، شش رباط (لیگامان) اصلی به همراه مفاصل بین مهره ای جلویی و مفاصل بین مهره ای پشتی (مفاصل فاست یا آپوفیزیال) وجود دارد. رباط های اصلی ستون فقرات عبارتنداز # :

 *رباط طولی جلویی (قدامی)

 *رباط طولی پشتی (خلفی)

 *رباط زرد (فلاوم)

 *رباط بین خاری (اینتراسپاینوس)

 *رباط فوق خاری (سوپرااسپاینوس)

 *رباط بین عرضی (اینترترانسورس)

علل دردهای کمری
عوامل مختلفی در ایجاد درد کمر نقش دارند و تقسیم بندی های گوناگونی ازنظر مولفان در این ارتباط وجود دارد. صرف نظر از عواملی چون چاقی و نوع شغل، مهمترین علل کمردرد عبارتنداز:
-درد مکانیکی [۳] کمر
-درد کمر با منشاء احشایی[۴]
-درد کمر التهابی[۵]
-درد به دلیل عفونت[۶]
-درد ناشی از تومورها(Tumors)
-درد کمر با منشاء عروقی[۷]
-درد کمر با مبدا روانی[۸]
از میان علت‌های فوق، دردهای مکانیکی شایعترین علت کمردرد هستند.
 

علل مکانیکال دردهای کمری
۹۰ درصد دردهای کمری از نوع
 مکانیکال است [۹]. بسیاری از از این اختلالات مکانیکال نیز در قسمت پایین فقرات کمری ایجاد می‌شود. درحقیقت ناحیه کمری-خاجی(Lumbosacral)عامل بیشترین دردهای کمری است.
مهمترین علل دردهای مکانیکی ناحیه کمر عبارتنداز:
-کشیدگی عضلانی (Strain)
-پیچ خوردگی (Sprain)ها
-آسیب مفاصل بین مهره‌ای پشتی(Facet Joints)
-فتق دیسک بین مهره‌ای[۱۰]
-لغزش مهره (Spondylolistesis)کمری
-انحراف جانبی ستون فقرات(Scoliosis)
-آرتروز(Osteoarthritis)
-تنگی مجرای نخاعی[۱۱]
-شکستگی‌ها(Fractures)
-دررفتگی‌ها(Dislocation)
 

درد کمر با منشاء احشایی
گاهی دردهای کمری درارتباط با ساختارهای ستون فقرات نبوده و از بافت‌های دیگری ایجاد می‌گردند که ممکن است مبدا احشایی داشته باشند. به طورکلی، به دردهایی که به علت ارتباطات عصبی مشترک در دستگاه عصبی مرکزی در ناحیه دیگری غیراز منطقه اصلی خود احساس گردند، درد ارجاعی [۱۲] می‌نامند. بیماری‌های دستگاه گوارش همانند زخم دوازدهه، پانکراتیت و زخم معده ممکن است باعث کمردرد گردند.به همین ترتیب اختلالات دستگاه ادراری همانند سنگ کلیه، مشکلات حالب‌ها، تومور پروستات، پروستاتیت (التهاب پروستات) و بیماری‌های دستگاه تناسلی در خانم‌ها مثل اندومتریوز و تومور رحم نیز می‌توانند باعث ایجاد درد ارجاعی در ناحیه کمر گردند.
 

درد التهابی کمر
برخی از بیماری‌های روماتیسمی [۱۳] که باعث ایجاد پدیده التهابی در بافت‌های بدن می‌گردند، ممکن است عامل کمردرد باشند، که شدت درد و محل آن به نوع بیماری بستگی دارد. دردهای التهابی ناشی از یک بیماری روماتیسمی، به هنگام استراحت افزایش و در زمان‌های فعالیت کاهش می‌یابند (برخلاف درد مکانیکی کمری). در بسیاری از این بیماران به هنگام صبح، درد باعث بیداری فرد می‌گردد که پس از مدتی فعالیت کاهش می‌یابد. مواردی از بیماری‌های روماتیسمی که ممکن است باعث کمردرد شوند عبارتنداز:
-آرتریت روماتوئید
-اسپوندیلیت آنکیلوزان
-بیماری بهجت
-سندرم رایتر

درد به علت وجود تومور
تومورهای ناحیه ستون فقرات ممکن است مهره‌های کمری، بافت‌های نرم اطراف ستون فقرات، مننژ و یا ریشه اعصاب نخاعی را درگیر کنند. تومورهای خوش خیم همانند تومورهای بدخیم، می‌توانند به عنوان یک عامل درد کمر مطرح باشند. گاهی تومور مهره‌ها به علت متاستاز مثلا
از کلیه، پروستات، ریه و پستان ایجاد می‌گردد.
 

درد ناشی از بیماری عفونی
عفونت‌های حاد و مزمن از عوامل درد کمری محسوب می‌شوند. برخی از این موارد عبارتنداز:
-استئومیلیت حاد و مزمن
-عفونت قارچی
-سل
-عفونت حاد فضای دیسک
-تب مالت (بروسلوز)
 

درد کمر با منشاء عروقی
اختلالات عروقی ناشی از شریان و یا ورید در ایجاد درد نقش دارند. بعضی از مشکلات عروقی شریانی یا سیاهرگی که ممکن است عامل درد کمر باشند شامل:
انسداد پیشرونده و تدریجی آئورت
آنوریسم آئورت شکمی
انسداد عروق ایلیاک
فشار به سیاهرگ‌های مهره‌ای
نارسایی‌های سیاهرگی
 

درد کمر با منشاء روانی
اگر درد بدون وجود ضایعه عضوی خاصی ایجاد گردد، درد روانی (پسیکوژنیک) یا پسیکوسوماتیک می‌نامند. این نوع درد منشاء روحی داشته و ارتباطی با ساختار ماهیچه‌ای، مفصلی، رباط‌ها و دیسک بین مهره‌ای ندارد. به هرحال محل درد و نیز تنوع بارزی که با هیچ تفسیر آناتومیک خاصی هم خوانی نداشته باشد، پسیکوژنیک بودن درد را مطرح می‌سازد [۱۴]. مواردی چون افسردگی، هیستری و تمارض در این گروه قرارمی گیرند. تشخیص دردهای پسیکوژنیک معمولا آسان نیست و به خصوص اگر با یک ضایعه عضوی نیز همراه گردند، ممکن است گیج کننده باشند.
 

علل دیگر
عوامل دیگری که باعث کمردرد می‌گردند عبارتنداز:
-اختلالات مادرزادی همانند ساکرالیزاسیون و لومباریزاسیون
-بیماری‌های متابولیک و غدد مانند استئوپروز و هیپرپاراتیروئیدی
-مسمومیت با فلزات سنگین مانند رادیوم
-بیماری‌های خونی همانند تالاسمی
 

معاینه
پزشک با توجه به شرح حال و تاریخچه بیمار، معاینات مختلفی را روی ساختار ستون فقرات و نواحی مرتبط، جهت دستیابی به علت احتمالی درد کمر، شدت و محل آن انجام می‌دهد که ممکن است درارتباط با موارد زیر باشد:
-مشاهده ساختمان ستون فقرات به ویژه ناحیه کمری خاجی (Lumbosacral)
-لمس قسمت‌هایی که احتمال ایجاد درد در آن نواحی وجود دارد. لمس ناحیه دردناک به آگاهی از شدت و نوع درد بیمار کمک می‌کند.
-بررسی دامنه حرکتی (ROM) ستون فقرات در جهات مختلف
-معاینه ماهیچه‌هایی که احتمال کوتاهی در آنها وجود دارد (به خصوص ایلیوپسواس و همسترینگ)
-بررسی طول اندام‌های تحتانی
-ارزیابی استخوان‌های لگن خاصره (هیپ طرفین و خاجی) جهت بالانس بودن و وجود هرگونه چرخش
-آزمون قدرت ماهیچه‌ها به ویژه ماهیچه‌های مچ پا و انگشتان جهت ارزیابی ریشه‌های عصبی
-معاینات حسی نواحی اندام تحتانی
-انجام آزمون‌های رایج همانند آزمون بلندکردن مستقیم ساق پا (SLR Test) و تست پاتریک یا فابر (Faber or Patrick Test)
-ارزیابی رفلکس‌های مختلف همانند رفلکس جهش زانو و رفلکس سطحی شکمی

 تشخیص
علاوه بر معاینه فیزیکی جهت تشخیص علت کمردرد توسط پزشک معالج، احتمال دارد با توجه به شرایط بیمار ابزارهای تشخیصی خاصی نیز درخواست گردد که عبارتنداز:
-رادیوگرافی
-ام آر آی
-سی تی اسکن
-اسکن استخوانی
-میلوگرافی
-آزمایش خون
 

درمان
به طورکلی،درمان شامل موارد زیر است:
-درمان دارویی طبق نظر متخصص مربوطه با توجه به علت کمردرد
-درمان فیزیوتراپی که بیشتر در ارتباط با دردهای مکانیکی کاربرد دارد
-کنترل فعالیت‌های روزمره جهت کاهش درد وپیشگیری از دردهای کمری
-درمان جراحی که در آسیب‌های شدید و موارد خاص مطرح می‌گردد. زمانیکه درد بیمار خیلی زیاد باشد و بیمار به درمان‌های فوق پاسخ ندهد ممکن است جراحی صورت گیرد.

 اصول پیشگیری
پیشگیری از دردهای کمر یک عامل مهم جهت بهبود مناسبات اقتصادی، مشارکت فعال افراد در جامعه و کاهش هزینه‌های درمانی است. بسیاری از عوامل مهم پیشگیری از کمردرد عبارتنداز:
-پرهیزکردن از یک وضعیت ثابت، به ویژه نشستن طولانی مدت روی صندلی
-اجتناب کردن از حرکات سریع و چرخشی در ستون فقرات
-اگر مجبور به کارکردن در حالت ایستاده هستیم، باید به گونه‌ای شرایط را مهیا کنیم که مجبور به خم کردن تنه نباشیم.
-پرهیزاز بلندکردن اجسام سنگین، به خصوص در حالت ایستاده با زانوهای صاف
-استانداردسازی محیط‌های کار و خانه ازنظر ارتفاع مناسب
-کاهش وزن درصورت چاقی
-تقویت ماهیچه‌های ستون فقرات براساس اصول صحیح. امروزه علم فیزیوتراپی می‌تواند یک روش مناسب و مفیدی را در این زمینه ارائه کند.
-پرهیزاز رانندگی طولانی مدت ازطریق توقف‌هایی در مسیر
-پرهیزاز تشک‌های نرم و استفاده از بالش‌های مناسب زیر سر.
-داشتن اعتماد به نفس و روحیه‌ای شاد به جای اضطراب و تشویش. افراد مضطرب معمولا کنترل مناسبی بر وضعیت بدنی خود در فعالیت‌های روزمره ندارند، بنابراین مستعد آسیب بیشتری هستند.
 

پانویس
1.↑ اعلمی هرندی، بهادر. ص۱۹۲
2.↑ برزکار،ابراهیم. ص 65
3.↑ Mechanical
4.↑ Visceral
5.↑ Inflammatory
6.↑ Infection
7.↑ Vascular
8.↑ Psychogenic
9.↑ ناصری، نسرین. ص249
10.↑ Intervertebral Disc Herniation
11.↑ Spinal Canal Stenosis
12.↑ Referred pain
13.↑ Arthritis
14.↑ هاشمی کهن زاد،شهریار. ص 199
 

منابع
-اعلمی هرندی،بهادر. اصول ارتوپدی و شکسته بندی. چاپ ششم، نشر فروغ اندیشه،
-سلطان ‏زاده، اکبر. بیماری‌های مغز و اعصاب و عضلات. چاپ دوم، جعفری، پائیز ۱۳۷۶.
-ناصری، نسرین. فیزیوتراپی در ضایعات ارتوپدیک. چاپ اول، صبح سعادت، ISBN 4-7-93408-964. ‏
-بنائی، مهدی. دردهای کمر و پشت. چاپ دانشگاه فردوسی مسهد. چاپ سوم. زمستان 1370
-هاشمی کهن زاد،شهریار.ترجمه:تفسیر پاتوفیزیولوژیک درد "سیریل مک براید" و "رابرت بلک لا".چاپ دوم.نشر دانش امروز.
-برزکار،ابراهیم.ساختار و عملکرد سیستم عصبی-عضلانی.تحت نظارت:دکتر حسن عشایری.با همکاری:دکتر مسیب برزکار.چاپ اول.بهار ۱۳۸۵.ISBN 964-06-7688-8
-معاینه فیزیکی ستون فقرات و اندام‌ها. ترجمهٔ شایسته آذر، مسعود؛ نوربخش، سید تقی. چاپ اول، تهران: جهاد دانشگاهی، ۱۳۷۱.

#-طیبی، عبداله. محسنی فر، هلاکو. آشناگر، زینت. ترجمه ساختار و عملکرد ستون مهره ای لوانجی -نورکین. ناشر قلم علم
Darlene Hertling and Randolph M.Kessler. Management of Common Musculoskeletal Disorders. Third Edition. ISBN 0-397-55150-9
David A.Greenberg & Michael J.Aminoff/ clinical Neurology ;1996
Carol Mattson Porth. Pathophysiology:concepts of altered health states. Publisher:Lippincott. Third Edition. ISBN 0-397-54723-4 
منبع تصویر:
http://www.sandiego-spine.com/
http://orthoinfo.aaos.org/

مطالب مرتبط: 
  
نویسنده : ابراهیم برزکار ; ساعت ۳:٠٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٦ فروردین ۱۳٩۱